Pézhgál

1952á Karáchiá man adabi diwané “Balóchi Zobánay Sarchammag” jódh kort. Balóchi nadkárán é diwan pa jwáni wasshatk gosht. Nadkári diwán harwahd barjam etant. Bale tahná pa eshiá kár sharr nabant pameshká man gón báskán dazbandi kort ke chize zarr jam bekanén o “cháp sheng"ay edárahé jódh bekanén. Bale kassá hodónáki pésh nadásht.

Dánke 1954á “Sarchammag”ay ambárá lacchah (nókén o kwahnén) o ram (nebeshtag o ázmánk) báz jam but. “Sarchammagay sar o bon”ay yakk gwandhén ketáboké ham nebesht o cháp kort. Abayd cha eshiá “Sarchammag”ay rahband ham man nebeshtant bale chápag nabutant.

Balóchiay nebeshtagay rahbandáni bárahá ham man kóshest kort o bázen gáléay nebeshtagay rahband jódh kort ke “Sarchammag”ay básk o dege nadkárán watig kortant. 1955á Magsi Háus Karáchiá Ágá Abdolkarim Hánay págwájahiá Karáchi, Shálkóth o Kalátay nadkáráni awali diwané nesht. É diwáná Mir Golhán Nasir o Wájah Mahmad Hosayn Ankáyá pa jwáni bahr zortagat. É diwánay bongéji róchá ham mani jódh kortagén gál “ ءَ، ءِ، ءُ، یں” (á, ay, o, én) mannag butant. Domi diwánay róchá “Magsi Háus”á rasagá rand é wájaháni Shálkóthá rawagay sój márá raset.

Godhsarán man yakrandé padá básk delgósh kortant ke pa mannag namannag yakráhé pa “cháp o sheng”á borrag lóthit. Man nun á dháh dátant ke harch rangá man kam cha kam dah kaldár cha har báskéá lóthán tánke é kár dastá gerag bebit. Eshiáy ásar chósh but ke abayde shash báská dege drostán anchósh posht kort ke dege randé dém kanagesh nazánt. Godhsarán say o chár báská abayd edárahi majlesán kass pamé torsá nayatk ke balkén zarray nawasshén jost démá kayt. (Chónáigá Sarchammagay nadkári diwán harwahd barjam butagant). “Sarchammag”ay poténkán cha si o chár (34) kaldáray zarrá géshter nakaptagat. Ésh ham sóji gappé ke harjay bándátá cha “Sarchammag”ay zarrán yakk kalandhén paysahé ham zurag nabutagat. Diwán o majlesáni harj harwahdá man cha wati kisagá kasshetag.

1954ay awalsarán man yakrandé padá pa “cháp o sheng”ay námá gón Sarchammagay báskán dazbandi kort bale kasé démá nakenzet. Paméshká Mai 1954á man erádah kort ke cha wati jenday zarrán Balóchestánay dawrahá bejanán o harch Balóch bráté ke maná zarri komakk kant, zuránesh o padá Karáchiá pa “cháp sheng”ay káray dastá geragá káyán.

Man Shálkóth, Mastong, Kalát, Panjgur, Torbat, Tomp, Mand, Dasht, Jiwani o Passeniay mardománi báz mennatwár án ke áyán gón man har rangén dazmadati kort. Dah máhay sátá rand wahdéke man Karáchiá sar bután, man “Sarchammag”ay diwáné lóthet. Nókén géchén but o mansabdár badal butant. Yakk ajakkai gappé man ésh dist ke pésará Sarchammagá zarr nést at, kassá dapi josté ham nakort. Annun man chárán ke harkas mán teritán kapit. Man zánt ke ésh hamé chárén paysaháni kár ent. (Drégatén mazanén zarré buténant!).

Nun man “Sarchammag”á gosht ke man “cháp sheng”á jetáén edárahé jódh kanán. Áyán adh kort ke hardo yakjáh bebant. Godhsará man cha ésháni janjálán syahdel bután o pasht kaptagén zarr ke hazár kaldár etant, man Sarchammagay págwájah Mir Abdolwáhed Ázát Jamáldiniay dastá dátant.

Pa hamé zarráni dast geragay háterá dege nókén “Sarchammagé” jódh kanag but. Eshiay jódh kanók lahté pésarigén mansabdár o básk etant ke eshán “Sarchammag”ay lahté dege básk ham répént o gón wat bort. Man cha é wájaháni chóshén násarpadén kárán bah mantán. Nun man zánt ke eshán gón mani jendá kénag bastag o é jédhah Sarchammagá ham gwarmósh dant paméshká man é gapp jwánter zánt ke é wahdi cha Karáchiá dar byáyán tánke “Sarchammag” mán é hall o geshán makapit o bégwáh mabit. É rangá man cha Karáchiá dar atkán. (Chónáigá é báz wasshén dástáné ke dege wahdé pa sarjami shomárá péshy kanán).

Mani cha Karáchiá daráyagá rand Sarchammagay yakk majles o diwáné ham lóthag nabut. Nókén chammag cha dar bokkagá pésar kór but parcháke áiay jódh buagay morád gón man jédhah kanag at. Man ke ódá nabán á gón kay band o goláésh bit?

Nun sar atkant hazárén kaldár. É zarr gón Mir Abdolwáhed Azát Jamáldiniá pasht kaptant ke “Sarchammag”ay págwájah at. É wájahá cha sáléá rand kóshest kort o cha hamé zarrán Mahták “Balóchi” cha Karáchiá sheng kort. Má drost, sarjamén Balóchestán o Wájah Ázát Jamáldiniay mennatwár én ke cha á wájaháni dátagén dádán o é wájahay kóshestá choshén jwánén mahtáké may dastá kapt. Bale man dist ke Ázát Jamáldini é mahtáká jendi rangá sheng kanagá ent o é ham zánt ke cha eshiá abayd dege cháp o shengay kár dastá gept nakant parcháke “Sarchammag” o “cháp o sheng”ay nám nun pahká bégwáh atant. Wahdé man dist ke mahták “Balóchi” abayd cha wati jendá dege bár baddhá bast nakant o dege choshén diwán o majlesé nést ke pa Balóchiá “cháp o sheng”ay granén ogdahá bozurit. Esháni myánjiá mani morád gár but paméshká man wat yabbaré padá talárén erádahé bast ke á labz o kawlé ke man gón sarjamén Balóchestánay mardomán kortag, pa eshiáy sarjam kanagá tán wati wasá zóré janán.

Mani nádráhiay badwáhán drógén hál sar kortag
Galá mortán wati dastunkán Hánol sendagá butag

Cha dastunkáni sendagay wazhdelén bégáhay nedáragá, dán man zendag án, mani tránag maná dróhet nakant o é chárén gáláni red o band kanag o padá cháp kanagay sekéná shomá zántkár butet. Har dhawl é gwandhén ketáb 17 Márch 1956á sarjam but. Bahrená Balóchiay cháp buagay béométiá rand man wati báz jwánén sangat wájah Bashir Ahmad Balóch (Karáchi)á nebesht. Áiá gón man dazmadat buagay wazhdelén drót dém dátant. Man é gwandhén ketábá “Sestagén Dastunk”ay nám per kort o pa á wájahá dém dát.

Wájah Bashir Ahmadá eshiay chápagay kár nóki dastá geptagat ke á mán “El El Bi” (LLB)ay chakkásay janjálán dazgatth but o yabbaré é kár máthu but. Cha chakkásá rand é wájah gón dege sangatéá ke cháp kanagay kárán zántkár at, hamshawr but o é káry padá bongéj kort.

27 Aktóbar 1956á ranjay torsnákén nádráhiá chó gozhnagén mazáraygá pa man zráb kort. Man nádrahjáhá barag bután. 1 Nawambar 1956á maná Saynthawriamá áortesh. Dhákthará bránzbot cháret o goshty, “ Taw borbén lóthay” 29 Janwari 1957á maná borbén kortesh. Danigá hameshiay dard o dórán béwas etán ke 3 Márch 1957á domi randá borbénesh kort. Man dán say máhá wazhdelén margay mazári panjag o jawrén zendmániay gahgirén bóray sarkóndh o malandróháni myánjiá ámách bután. É béwárén dawrá “Sestagén Dastunk”ay jáwará nazántkár butagán.

25 Agast 1957á man Saynthawriamay 2 nambaray nádrahdóstén tahtay sará dráj, gón pordardén delá jédhaga etán ke wájah Bashir Ahmaday zarrén nemdi pa man sar but. É nemdiá “Sestagén Dastunk”ay cháp buagay wasshén kolaw mán at. Bale é wasshiá yakk zaptié gón at ke eshiay chápagay róchán wájah Bashir Ahmad wat Shálkóthá butag pameshká cha áiay sangatay Balóchi nazánagá lahtén gál rad chápag butagat.

“Sestagén Dastunk” wahdéke pa man sar but, man chárán dánke rad cháp butagén gál sakk báz ant, cha chápay urtiá wánák ham naent o chó naent ke eshiá sheng bekanán. Pameshká eshiay bérán kanag o padá nók chápagay bár baddhá bast.

Pa é domi chápá man lahtén gál gésh nebesht ke ketáb kammé master bebit o é pézhgálay bé red o bandén chárén gapp ham nebeshtant. Agan pésarigén chápá kaséay chamm kaptag godhá é doénáni myánjiá keshké rast kant.

Cha gwandhén sásáréá rand dém pa menzelá domi gámá zut janán.